(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.139. అధ్యాయః 139
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి పూజనీబ్రహ్మదత్తసంవాదానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-139-0x(5728)(70316)
ఉక్తో మంత్రో మహాబాహో విశ్వాసో నాస్తి శత్రుషు।
కథం హి రాజా వర్తేత యది సర్వత్ర నాశ్వసేత్॥ 12-139-1(70317)
విశ్వాసాద్ధి పరం రాజన్రాజ్ఞాముత్పద్యతే భయం।
కథం హి నాశ్వసన్రాజా శత్రూంజయతి పార్థివః॥ 12-139-2(70318)
ఏతన్మే సంశయం ఛింధి మనో మే సంప్రముహ్యతి।
అవిశ్వాసే కథామేతాముపాశ్రిత్య పితామహ॥ 12-139-3(70319)
భీష్మ ఉవాచ। 12-139-4x(5729)
శృణుష్వ రాజన్యో వృత్తో బ్రహ్మదత్తనివేశనే।
పూజన్యా సహ సంవాదో బ్రహ్మదత్తస్య భూపతేః॥ 12-139-4(70320)
కాంపిల్యే బ్రహ్మదత్తస్య త్వంతః పురనివాసినీ।
పూజీ నామ శకునిర్దీర్ఘకాలం సహోపితా। 12-139-5(70321)
రుదజ్ఞా సర్వభూతానాం యథా వై జీవజీవకః।
సర్వజ్ఞా సర్వతత్త్వజ్ఞా తిర్యగ్యోనిం గతాఽపి స॥ 12-139-6(70322)
అభిప్రజాతా సా తత్ర పుత్రమేకం సువర్చసం।
సమకాలం చ రాజ్ఞోఽపి దేవ్యాం పుత్రో వ్యజాయత॥ 12-139-7(70323)
తయోరర్థే కృతజ్ఞా తు ఖేచరీ పూజనీ సదా।
సమద్రతీరం సా గత్వా ఆజహార ఫలద్వయం॥ 12-139-8(70324)
అష్ట్యర్థం చ స్వపుత్రస్య రాజపుత్రస్య చైవ హ।
లమేకం సుతాయాదాద్రాజపుత్రాయ చాపరం॥ 12-139-9(70325)
---మృతాస్యాదసదృశం బలతేజోభివర్ధనం।
[ఆదాయాదాయ సైవాశు తయోః ప్రాదాత్పునః పునః॥] 12-139-10(70326)
తతోఽగచ్ఛత్పరాం వృద్ధిం రాజపుత్రః ఫలాశనాత్।
తతః స ధాత్ర్యా కక్షేణ ఉహ్యమానో నృపాత్మజః॥ 12-139-11(70327)
దదర్శ తం పక్షిసుతం బాల్యాదాగత్య బాలకః।
తతో బాల్యాచ్చ యత్నేన తేనాక్రీడత పక్షిణా॥ 12-139-12(70328)
శూన్యే చ తముపాదాయ పక్షిణం సమజాతకం।
హత్వా తతః స రాజేంద్ర ధాత్ర్యా హస్తముపాగతః॥ 12-139-13(70329)
అథ సా పూజనీ రాజన్నాగమత్ఫలహారిణీ।
అపశ్యన్నిహతం పుత్రం తేన బాలేన భూతలే॥ 12-139-14(70330)
బాష్పపూర్ణముఖీ దీనా దృష్ట్వా తం పతితం సుతం।
పూజనీ దుఃఖసంతప్తా రుదంతీ వాక్యమబ్రవీత్॥ 12-139-15(70331)
క్షత్రియే సంగతం నాస్తి న ప్రీతిర్న చ సౌహృదం।
కారణే సాంత్వయంత్యేతే కృతార్థాః సంత్యజంతి చ॥ 12-139-16(70332)
క్షత్రియేషు న విశ్వాసః కార్యః సర్వాపకారిషు।
అపకృత్యాపి సతతం సాంత్వయంతి నిరర్థకం॥ 12-139-17(70333)
ఇయమస్య కరోంయద్య సదృశీం వైరయాతనాం।
కృతఘ్నస్య నృశంసస్య భృశం విశ్వాసఘాతినః॥ 12-139-18(70334)
సహసంజాతవృద్ధస్య తథైవ సహభోజినః।
శరణ్యస్య వధశ్చైవ త్రివిధం తస్య కిల్విషం॥ 12-139-19(70335)
ఇత్యుక్త్వా చరణాభ్యాం తు నేత్రే నృపసుతస్య సా।
హృత్వా స్వస్థా తత ఇదం పూజనీ వాక్యమబ్రవీత్॥ 12-139-20(70336)
ఇచ్ఛయేహ కృతం పాపం సద్య ఏవోపసర్పతి।
కృతం ప్రతికృతం యేషాం న నశ్యతి శుభాశుభం॥ 12-139-21(70337)
పాపం కర్మ కృతం కించిద్యది తస్మిన్న దృశ్యతే।
నిపాత్యతేఽస్య పుత్రేషు పౌత్రేష్వపి చ నప్నృషు॥ 12-139-22(70338)
బ్రహ్మదత్తః సుతం దృష్ట్వా పూజన్యా హృతలోచనం।
కృతప్రతికృతం మత్వా పూజనీమిదమబ్రవీత్॥ 12-139-23(70339)
అస్తి వై కృతమస్మాభిరస్తి ప్రతికృతం త్వయా।
ఉభయం తత్సమీభూతం వస పూజని మా గమః॥ 12-139-24(70340)
పూజన్యువాచ। 12-139-25x(5730)
సకృత్కృతాపరాధస్య తత్రైవ పరిలంబతః।
న తద్బుధాః ప్రశంసంతి శ్రేయస్తత్రాపసర్పణం॥ 12-139-25(70341)
సాంత్వే ప్రయుక్తే వివృతే వైరే చైవ న విశ్వసేత్।
క్షిప్రం స హన్యతే మూఢో న హి వైరం ప్రశాంయతి॥ 12-139-26(70342)
అన్యోన్యకృతవైరాణాం పుత్రపౌత్రం నియచ్ఛతి।
పుత్రపౌత్రవినాశే చ పరలోకం నియచ్ఛతి॥ 12-139-27(70343)
సర్వేషాం కృతవైరాణామవిశ్వాసః సుఖావహః।
ఏకాంతతో న విశ్వాసః కార్యో విశ్వాసఘాతకే॥ 12-139-28(70344)
న విశ్వసేదవిశ్వస్తే విశ్వస్తే నాతివిశ్వసేత్।
విశ్వాసాద్భయముత్పన్నమపి మూలం నికృంతతి।
కామం విశ్వాసయేదన్యాన్పరేషాం చ న విశ్వసేత్॥ 12-139-29(70345)
మాతా పితా బాంధవానాం వరిష్ఠౌ
భార్యా క్షేత్రం బీజమాత్రం తు పుత్రః।
భ్రాతా శత్రుః క్లిన్నపాణిర్వయస్య
ఆత్మా హ్యేకః సుఖదుఃఖస్య భోక్తా॥ 12-139-30(70346)
అన్యోన్యకృతవైరాణాం న సంధిరుపపద్యతే।
స చ హేతురతిక్రాంతో యదర్థమహమావసం॥ 12-139-31(70347)
పూజితస్యార్థమానాభ్యాం సాంత్వం పూర్వాపకారిణః।
హృదయం భవత్యవిశ్వస్తం కర్మ త్రాసయతే బలాత్॥ 12-139-32(70348)
పూర్వం సంమాననా యత్ర పశ్చాచ్చైవ విమాననా।
జహ్యాత్స సత్వవాన్వాసం సంమానితవిమానితః॥ 12-139-33(70349)
ఉషితాఽస్మి తవాగారే దీర్ఘకాలమహింసితా।
తదిదం వైరముత్పన్నం సుఖమాస్ఖ వ్రజాంయహం॥ 12-139-34(70350)
బ్రహ్మదత్త ఉవాచ। 12-139-35x(5731)
యః కృతే ప్రతికుర్యాద్వై న స తత్రాపరాధ్నుయాత్।
అనృణస్తేన భవతి వస పూజని మాగమః॥ 12-139-35(70351)
పూజన్యువాచ। 12-139-36x(5732)
న కృతస్య తు కర్తుశ్చ సఖ్యం సంధీయతే పునః।
హృదయం తత్ర జానాతి కర్తుశ్చైవ కృతస్య చ॥ 12-139-36(70352)
బ్రహ్మదత్త ఉవాచ। 12-139-37x(5733)
కృతస్య చైవ కర్తుశ్చ సఖ్యం సంధీయతే పునః।
వైరస్యోపశమో దృష్టః పాపం నోపాశ్నుతే పునః॥ 12-139-37(70353)
పూజన్యువాచ। 12-139-38x(5734)
నాస్తి వైరమతిక్రాంతం సాంత్వితోఽస్మీతి నాశ్వసేత్।
విశ్వాసాద్బధ్యతే లోకస్తస్మాచ్ఛ్రేయోప్యదర్శనం॥ 12-139-38(70354)
తరసా యే న శక్యంతే శస్త్రైః సునిసితైరపి।
సాంనా తేఽపి నిగృహ్యతే గజా ఇవ కరేణుభిః॥ 12-139-39(70355)
బ్రహ్మదత్త ఉవాచ। 12-139-40x(5735)
సంవాసాజ్జాయతే స్నేహో జీవితాంతకరేష్వపి।
అన్యోన్యస్య హి విశ్వాసః శ్వానశ్వపచయోరివ॥ 12-139-40(70356)
అన్యోన్యకృతవైరాణాం సంవాసాన్మృదుతాం గతం।
నైవ తిష్ఠతి తద్వైరం పుష్కరస్థమివోదకం॥ 12-139-41(70357)
పూజన్యువాచ। 12-139-42x(5736)
వైరం పంచసముత్థానం తచ్చ బుధ్యంతి పండితాః।
స్త్రీకృతం వాస్తుజం వాగ్జం స్వసపత్నాపరాధజం॥ 12-139-42(70358)
తత్ర దాతా న హంతవ్యః క్షత్రియేణ విశేషతః।
ప్రకాశం వాఽప్రకాశం వా బుద్ధ్వా దోషబలాబలం॥ 12-139-43(70359)
కృతవైరే న విశ్వాసః కార్యస్త్విహ సుహృద్యపి।
ప్రచ్ఛన్నం తిష్ఠతే వైరం గూఢోఽగ్నిరివ దారుషు॥ 12-139-44(70360)
న విత్తేన న పారుష్యైర్న చ సాంత్వేన చ శ్రుతైః।
వైరాగ్నిః శాంయతే రాజన్నిమగ్నోఽగ్నిరివార్ణవే॥ 12-139-45(70361)
న హి వైరాగ్నిరుద్ధూతః కర్మ చాప్యపరాధజం।
శాంయత్యదగ్ధ్వా నృపతే వినా హ్యేకతరక్షయాత్॥ 12-139-46(70362)
సత్కృతస్యార్థామనాభ్యాం తత్ర పూర్వాపకారిణః।
నైవ శాంతిర్న విశ్వాసః కర్మణా జాయతే బలాత్॥ 12-139-47(70363)
నైవాపకారే కస్మింశ్చిదహం త్వయి తథా భవాన్।
ఉషితావాఽపి చక్రితం నేదానీం విశ్వసాంయహం॥ 12-139-48(70364)
బ్రహ్మదత్త ఉవాచ। 12-139-49x(5737)
కాలేన క్రియతే కార్యం తథైవ వివిధాః క్రియాః
కాలేనైవ ప్రవర్తంతే కః కస్యేత్యపరాధ్యతి॥ 12-139-49(70365)
తుల్యం చోభే ప్రవర్తేతే మరణం జన్మ చైవ హి।
కార్యతే చైవ కాలేన తన్నిమిత్తం న జీవతి॥ 12-139-50(70366)
బధ్యంతే యుగపత్కేచిదేకైకం చాపరే తథా।
కాలో దహతి భూతాని సంప్రాప్తోఽగ్నిరివేంధనం॥ 12-139-51(70367)
నాహం ప్రమాణం నైవ త్వభన్యోన్యం కారణం శుభే।
కాలో నిత్యముపాదత్తే సుఖం దుఃఖం చ దేహినాం॥ 12-139-52(70368)
ఏవం వసేహ సన్నేహా యథాకామమహింసితా।
యత్కృతం తత్తు మే క్షాంతం త్వం చ వై క్షమ పూజని॥ 12-139-53(70369)
పూజన్యువాచ। 12-139-54x(5738)
యది కాలః ప్రమాణం తే న వైరం కస్యచిద్భవేత్।
కస్మాదపచితిం యాంతి బాంధవా బాంధవే హతే॥ 12-139-54(70370)
కస్మాద్దేవాసురాః సర్వే అన్యోన్యమభిజఘ్నిరే।
యది కాలేన నిర్యాణం సుఖదుఃఖే భవాభవౌ॥ 12-139-55(70371)
భిషజో భైషజం కర్తుం కస్మాదిచ్ఛంతి రోగిణః।
యది కాలేన పచ్యంతే భేషజైః కిం ప్రయోజనం॥ 12-139-56(70372)
ప్రలాపః సుమహాన్కస్మాత్క్రియతే శోకమూర్చ్ఛితైః।
యది కాలః ప్రమాణం తే కస్మాద్ధర్మోఽస్తి కర్తృషు॥ 12-139-57(70373)
తవ పుత్రో మమాపత్యం హతవాన్హింసితో మయా।
అనంతరం త్వయాహం చ బాధితవ్యా మహీపతే॥ 12-139-58(70374)
అహం హి పుత్రశోకేన కృతపాపా తవాత్మజే।
తథా త్వయా ప్రహర్తవ్యం మయి తత్త్వం చ మే శృణు॥ 12-139-59(70375)
భక్షార్థం క్రీడనార్థం చ నరా వాంఛంతి పక్షిణః।
తృతీయో నాస్తి సంయోగో వధబంధాదృతే క్షమః॥ 12-139-60(70376)
వధబంధభయాదేకే మోక్షతంత్రముపాశ్రితాః।
జనీమరణజం దుఃఖం ప్రాహుర్వేదవిదో జనాః॥ 12-139-61(70377)
సర్వస్య దయితాః ప్రాణాః సర్వస్య దయితాః సుతాః।
దుఃఖాదుద్విజతే సర్వం సర్వస్య సుఖమీప్సితం॥ 12-139-62(70378)
దుఃఖం జరా బ్రహ్మదత్త దుఃఖమర్థవిపర్యయః।
దుఃఖం చానిష్టసంవాసో దుఃఖమిష్టవియోజనం॥ 12-139-63(70379)
వైరబంధకృతం దుఃఖం స్త్రీకృతం సహ తథా।
దుఃఖం దుఃఖేన సతతం వివర్ధతి---- ధిప॥ 12-139-64(70380)
న దుఃఖం పరదుఃఖే వై కేచిదాహుర----యః।
యో దుఃఖం నాభిజానాతి స జల్పతి మాహాజనే॥ 12-139-65(70381)
యస్తు శోచతి దుఃఖార్తాః స కథం వక్తముత్సహేత।
రసజ్ఞః సర్వదుఃఖస్య యథాఽఽత్మని తథా పరే॥ 12-139-66(70382)
`భిన్నా శ్లిష్టా న సజ్యంతే శస్త్రైః సునిశితైరపి।'
సాంనా తేఽపి నిగృహ్యంతే గజా ఇవ కరేణుభిః॥ 12-139-67(70383)
యత్కృతం తే మయా రాజంస్త్వయా చ మమ యత్కృతం।
న తద్వర్షశతైః శక్యం వ్యపోహితుమరిందం॥ 12-139-68(70384)
ఆవయోః కృతమన్యోన్యం తస్య సంధిర్న విద్యతే।
స్మృత్వాస్మృత్వా హి తే పుత్రం నవం వైరం భవిష్యతి॥ 12-139-69(70385)
వైరమంతికమాసాద్య యః ప్రీతిం కర్తుమిచ్ఛతి।
మృణ్మయస్యేవ భగ్నస్య తస్య సంధిర్న విద్యతే॥ 12-139-70(70386)
నిశ్చయః స్వార్థశాస్త్రేషు న విశ్వాసః సుఖోదయః।
ఉశనా చైవ గాథే ద్వే ప్రహ్లాదాయాబ్రవీత్పురా॥ 12-139-71(70387)
యే వైరిణః శ్రద్దధతే సత్యే సత్యేతరేఽపి వా।
వధ్యంతే శ్రద్దధానా హి మధు శుష్కతృణైరివ॥ 12-139-72(70388)
న హి వైరాణి శాంయంతి కులేష్వాదశమాద్యుగాత్।
ఆఖ్యాతారశ్చ విద్యంతే కులే చేజ్జాయతే పుమాన్॥ 12-139-73(70389)
ఉపగృహ్య తు వైరాణి సాంత్వయంతి నరాధిపాః।
అథైనం ప్రతిహింసంతి పూర్ణం ఘటమివాశ్మని॥ 12-139-74(70390)
సదా న విశ్వసేద్రాజన్పాపం కృత్వేహ కస్యచిత్।
అపకృత్య పరేషాం హి విశ్వాసాద్దుఃఖమశ్నుతే॥ 12-139-75(70391)
బ్రహ్మదత్త ఉవాచ। 12-139-76x(5739)
నావిశ్వాసాచ్చినోత్యర్థమీహతే చాపి కించన।
భయాత్త్వేకతరం మిత్రం కృతకృత్యా భవత్విహ॥ 12-139-76(70392)
పూజన్యువాచ। 12-139-77x(5740)
యస్యేహ వ్రణినౌ పాదౌ పభ్ద్యాం చ పరిధావతః।
క్షిణ్యేతే తస్య తౌ పాదౌ సుగుప్తమపి ధావతః॥ 12-139-77(70393)
నేత్రాభ్యాం సరుజాభ్యాం యః ప్రతివాతముదీక్షతే।
తస్య వాయురుజాఽత్యర్థం నేత్రయోర్భవతి ధ్రువం॥ 12-139-78(70394)
దుష్టం పంథానమాసాద్య యో మోహాదభిపద్యతే।
ఆత్మనో బలమజ్ఞాత్వా తదంతం తస్య జీవితం॥ 12-139-79(70395)
యస్తు వర్షమవిజ్ఞాయ క్షేత్రం కర్షతి కర్షకః।
హీనః పురుషకారేణ తస్య వై నాప్నుతే ఫలం॥ 12-139-80(70396)
యస్తు తిక్తం కషాయం వా స్వాదు వా మధురం హితం।
ఆహారం కురుతే నిత్యం సోఽమృతత్వాయ కల్పతే॥ 12-139-81(70397)
పథ్యం ముక్త్వా తు యో మోహాద్దుష్టమశ్నాతి భోజనం।
పరిణామమవిజ్ఞాయ తదంతం తస్య జీవితం॥ 12-139-82(70398)
దైవం పురుషకారశ్చ స్థితావన్యోన్యసంశ్రయాత్।
ఉదాత్తం కర్మ వై తత్ర దైవం క్లీబా ఉపాసతే॥ 12-139-83(70399)
కర్మ చాత్మహితం కార్యం తీక్ష్ణం వా యది వా మృదు।
గ్రస్యతేఽకర్మశీలస్తు సదాఽనర్థైరకించనః॥ 12-139-84(70400)
తస్మాత్సంశయితవ్యేఽర్థే కార్య ఏవ పరాక్రమః।
సర్వస్వమపి సంత్యజ్య కార్యమాత్మహితం నరైః॥ 12-139-85(70401)
విద్యా శౌచం చ దాక్ష్యం చ బలం శౌర్యం చ పంచమం।
మిత్రాణి సహజాన్యాహుర్వర్తయంతీహ యైర్బుధాః॥ 12-139-86(70402)
నివేశనం చ కుప్యం చ క్షేత్రం భార్యాం సుహృజ్జనం।
ఏతాన్యుపచితాన్యాహుః సర్వత్ర లభతే పుమాన్॥ 12-139-87(70403)
సర్వత్ర రమతే ప్రాజ్ఞః సర్వత్ర చ విరోచతే।
న విభీషయతే కించిద్భీషితో న బిభేతి చ॥ 12-139-88(70404)
నిత్యం బుద్ధిమతోఽప్యర్థః స్వల్పకోఽపి వివర్ధతే।
దాక్ష్యేణ కుర్వతాం కర్మం సంయమాత్ప్రతితిష్ఠతి॥ 12-139-89(70405)
గృహస్నేహావబద్ధానాం నరాణామల్పమేధసాం।
కుస్త్రీ ఖాదతి మాంసాని మాఘమాం సేగవా ఇవ॥ 12-139-90(70406)
గృహం క్షేత్రాణి మిత్రాణి స్వదేశ ఇతి చాపరే।
ఇత్యేవమవసీదంతి నరా బుద్ధివిపర్యయే॥ 12-139-91(70407)
ఉత్పథాచ్చ విమానాచ్చ దేశాద్దుర్భిక్షపీడితాత్।
అన్యత్ర వసతిం గచ్ఛేద్వసేద్వా నిత్యమానితః॥ 12-139-92(70408)
తస్మాదన్యత్ర యాస్యామి వస్తుం నాహమిహోత్సహే।
కృతమేతదనాహార్యం తవ పుత్రే చ పార్థివ॥ 12-139-93(70409)
కుభార్యాం చ కుపుత్రం చ కురాజానం కుసౌహృదం।
కుసంబంధం కుదేశం చ దూరతః పరివర్జయేత్॥ 12-139-94(70410)
కుమిత్రే నాస్తి విశ్వాసః కుభార్యాయాం కుతో రతిః।
కురాజ్యే నిర్వృతిర్నాస్తి కుదేశే నాస్తి జీవికా॥ 12-139-95(70411)
కుపుత్రే సౌహృదం నాస్తి నిత్యమస్థిరసౌహృదం।
అవమానః కుంసబంధే భవత్యర్థవిపర్యయే॥ 12-139-96(70412)
సా భార్యా యా ప్రియం బ్రూతే స పుత్రో యత్ర నిర్వృతిః।
తన్మిత్రం యత్ర విశ్వాసః స దేశో యత్ర జీవతి॥ 12-139-97(70413)
యత్ర నాస్తి బలాత్కారః స రాజా తీవ్రశాసనః।
స చ యౌనాభిసంబంధో యః సతోఽపి బుభూషతి॥ 12-139-98(70414)
భార్యా దేశోఽథ మిత్రాణి పుత్రసంబంధిబాంధవాః।
ఏతే సర్వే గుణవతి ధర్మనేత్రే మహీపతౌ॥ 12-139-99(70415)
అధర్మజ్ఞస్య విషయే ప్రజా నశ్యంతి నిగ్రహాత్।
రాజా మూలం త్రివర్గస్య అప్రమత్తోఽనుపాలయన్॥ 12-139-100(70416)
బలిషఙ్భాగముద్ధృత్య ఫలం సముపయోజయేత్।
న రక్షతి ప్రజాః సంయగ్యః స పార్థివతస్కరః॥ 12-139-101(70417)
దత్వాఽభయం యః స్వయమేవ రాజా
న తత్ప్రమాణం కురుతేఽర్థలోభాత్।
స సర్వలోకాదుపలభ్య పాప
మధర్మబుద్ధిర్నిరయం ప్రయాతి॥ 12-139-102(70418)
దత్త్వాఽభయం స్వయం రాజా ప్రమాణం కురుతే యది।
స సర్వం సుఖమాప్నోతి ప్రజా ధర్మేణ పాలయన్॥ 12-139-103(70419)
పితా భ్రాతా గురుః శాస్తా వహ్నిర్వైశ్రవణో యమః।
సప్త రాజ్ఞో గుణానేతాన్మనురాహ ప్రజాపతిః॥ 12-139-104(70420)
పితా హి రాజా లోకస్య ప్రజానాం యోఽనుకంపితా।
తస్మిన్మిథ్యాపనీతే హి తిర్యగ్భవతి మానవః॥ 12-139-105(70421)
సంభావయతి మాతేవ దీనమప్యుపపద్యతే।
దహత్యగ్నిరివానిష్టాన్యమయత్యహితాంస్తదా॥ 12-139-106(70422)
ఇష్టేషు విసృజన్నర్థాన్కుబేర ఇవ కామదః।
గురుర్ధర్మోపదే--- గోప్తా చ పరిపాలనాత్॥ 12-139-107(70423)
యస్తు రంజయతే ---- పౌరజానపదాన్గుణైః।
న తస్య భ్రశ్యతే---జ్యం గుణధర్మానుపాలనాత్॥ 12-139-108(70424)
యః సంయక్ప్రతి---హ్ణాతి పౌరజానపదార్చనం।
స సుఖం ప్రేక్షతే రాజా ఇహ లోకే పరత్ర చ॥ 12-139-109(70425)
నిత్యోద్విగ్నాః ప్రజా యస్య కరుభారప్రపీడితాః।
అనర్థైర్విప్రలుప్యంతే స గచ్ఛతి పరాభవం॥ 12-139-110(70426)
ప్రజా యస్య వివర్ధంతే సరసీవ మహోత్పలం।
స రాజా సర్వసుఖదః స్వర్గలోకే మహీయతే॥ 12-139-111(70427)
బలినా విగ్రహో రాజన్న కదాచిత్ప్రశస్యతే।
బలినా విగ్రహీ తస్య కుతో రాజ్యం కుతః సుఖం॥ 12-139-112(70428)
భీష్మ ఉవాచ। 12-139-113x(5741)
సైవముక్త్వా శకునికా బ్రహ్మదత్తం నరాధిపం।
రాజానం సమనుజ్ఞాప్య జగామాభీప్సితాం దిశం॥ 12-139-113(70429)
ఏతత్తే బ్రహ్మదత్తస్య పూజన్యా సహ భాషితం।
మయోక్తం భరతశ్రేష్ఠ కిమన్యచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛసి॥ ॥ 12-139-114(70430)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి ఆపద్ధర్మపర్వణి ఏకోనచత్వారింశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 139॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-139-6 జీవజీవకః శాకునికః। జీవజీవక ఇతి పక్షివిశేష ఇత్యన్యే॥
12-139-7 అభిప్రజాతా ప్రసూతవతీ। దేవ్యాం రాజభార్యాయాం॥
12-139-13 సమజాతకం సమానవయసం॥
12-139-21 ఇచ్ఛయా బుద్ధిపూర్వకం। ఉపసర్పతి ఫలరూపేణ కర్తారం॥
12-139-22 పాపమపరాధకృతమేనః॥
12-139-24 మాగమః మాస్మగమః॥
12-139-25 పరిలంబతః విశ్వాసం కుర్వతః॥
12-139-27 నియచ్ఛతి మృత్యుర్నాశయతి। తతో నష్టసంతతిత్వాత్పరలోకం చ నియచ్ఛతి॥
12-139-30 భార్యా జరేతి ఝ. పాఠః। జరా వీర్యహరత్వాత్। బీజమాత్రం ప్రసవరూపత్వాత్। శత్రుః రిక్యహరత్వాత్। క్లిన్నపాణిః ఉపక్రియమాణః। ధనాదినా పూజ్యమానమేవ మిత్రం నాన్యదిత్యర్థః॥ 12-139-31 హేతుః పుత్రరక్షా స్నేహో వా॥
12-139-32 కర్మ స్వకృతం॥
12-139-36 అన్యోన్యస్యాపకారముభావపి నిత్యం స్మరత ఇత్యర్థః॥
12-139-39 న శక్యంతే జేతుమితి శేషః॥
12-139-40 శ్వపచశ్చండాలః। శ్వమాంసాహారోఽపి శునా సహ సఖ్యమేతి॥
12-139-42 వైరం స్త్రీకృతం కృష్ణశిశుపాలయోః వాస్తు గృంహాదికం స్థానం తజ్జం కౌరవపాండవానాం।
వాగ్జం ద్రోణద్రుపదయోః।
సాపన్నం జాతివైరం మూషకమార్జారయోః। అపరాధజం ఆవయోః॥
12-139-43 కృతవైరోఽపి దాతాఽర్థాదినా మానయితా అర్థాశావత రాజ్ఞా న హంతవ్యః॥
12-139-46 వైరాగ్నిః అదగ్ధ్వా న శాంయత్యపరాధజం కర్మ ఏకతరక్షయాద్వినా న శాంయతీతి యోజనా॥
12-139-50 కార్యతే జాయతే। తన్నిమిత్తం కాలనిమిత్తం। న జీవతి ంరియతే॥
12-139-53 క్షమ క్షమస్వ॥
12-139-57 కస్మాద్ధర్మోఽస్తి కర్తృషు। తదా విధినిషేధకథా వ్యర్థా స్యాదితి భావః॥
12-139-67 భిన్నకమా న సజ్యంత ఇతి ధ. పాఠః॥
12-139-72 వైరిణో వాక్యే ఇతి శేషః। శత్రుణా దర్శితం పురఃస్థితం మధు శ్రద్దధానాః శుష్కతృణైశ్ఛన్నే ప్రపాతే యథా పతంతి తద్వదేతే ఇత్యర్థః॥
12-139-76 సర్వథాఽనాశ్వాసే నృణాం జీవనమేవ న స్యాదిత్యాహ నేతి॥
12-139-82 పరిమాణమవిజ్ఞాయ ఇతి డ. థ. పాటః॥
12-139-85 తస్మాత్సర్వం వ్యపోహ్యార్థమితి ఝ. పాఠః॥
12-139-87 కుప్యం తాంరాది। చాదకుప్యం స్వర్ణరత్నాది।
ఉపహితాన్యాహురితి ఝ. పాఠః। తత్ర ఉపహితాని ఉపధిమిత్రాణీత్యర్థః॥
12-139-88 కించిత్తమితి శేషః॥
12-139-90 ఖాదతి। స్వాపరాధైస్తం సంతాపయతి శుష్కం కరోతి। మాఘమాం కర్కటీం। సేగవాస్తదపత్యాని। కర్కట్యా నాశహేతుర్గర్భ ఏవేతి ప్రసిద్ధం॥
12-139-92 ఉత్పతేత్సహజాద్దేశాద్వ్యాధిదుర్భిక్షపీడితాదితి ఝ. పాఠః॥
12-139-93 మే మయా। అనాహార్యం అపరిహార్యమిత్యర్థః॥
12-139-98 భీరేవ నాస్తి సంబంధో దరిద్రం యో బుభూషతి ఇతి ఝ. పాఠః తత్ర యత్ర దేశే బలాత్కారో నాస్తి తత్ర భీరే వనాస్తి। యో రాజా దరిద్రం జనం బుభూషతి పాలయితుమిచ్ఛతి స ఏవ తేన సహ పాల్యపాలకభావలక్షణః సంబంధ ఇతి యోజ్యం। యం జనోఽపి బుభూషతి ఇతి డ. థ. పాఠః॥
12-139-99 ధర్మనేత్రో ధర్మనేతా॥
12-139-101 సముపయోజయేత్ భక్షయేత్॥
12-139-102 అభయమితి చ్ఛేదః॥
12-139-106 సంభావయతి ఇష్టం చింతయతి। ఉపపద్యతే పాలయతి॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.